Leyte, 20 października 1944: początek walk o Filipiny

20 października 1944 roku wojska amerykańskie wylądowały na Leyte, rozpoczynając powrót sił USA na Filipiny. Desant uruchomił japońską próbę powstrzymania inwazji i serię starć morskich znanych jako bitwa w Zatoce Leyte. Jej skutkiem było poważne osłabienie floty Japonii, choć wojna na Pacyfiku trwała jeszcze wiele miesięcy.

20 października: desant na Leyte

Leyte leży w środkowej części Filipin, na wschód od wyspy Cebu. Położenie wyspy dawało siłom amerykańskim możliwość stworzenia przyczółka w archipelagu i rozwinięcia dalszych działań przeciw japońskim pozycjom. Lądowanie było elementem kampanii filipińskiej, a nie pojedynczą bitwą morską.

Dla Stanów Zjednoczonych powrót na Filipiny miał znaczenie militarne i polityczne. Archipelag znajdował się pod japońską okupacją od 1942 roku, a jego odzyskanie wspierało dalsze natarcie w zachodniej części Pacyfiku. Dla Japonii inwazja oznaczała zagrożenie dla połączeń morskich łączących ją z zasobami i pozycjami w Azji Południowo-Wschodniej.

Jak desant doprowadził do bitwy morskiej

Określenia „lądowanie na Leyte” i „bitwa w Zatoce Leyte” nie oznaczają tego samego. Desant rozpoczął kampanię 20 października. Bitwa morska rozegrała się kilka dni później, gdy japońskie siły próbowały zaatakować flotę wspierającą inwazję z różnych kierunków.

Japoński plan zakładał skoordynowane uderzenie kilku zespołów okrętów. Wśród dowódców kluczową rolę odegrali admirał Takeo Kurita, prowadzący silne zgrupowanie japońskich jednostek, oraz admirał William Halsey, dowodzący amerykańską 3. Flotą. Walki obejmowały kilka odrębnych starć na morzu, a nie jedną prostą konfrontację dwóch flot w jednym miejscu.

Oś czasu: od lądowania do końcowych starć

• 20 października — amerykańskie wojska lądują na Leyte. Rozpoczyna się kampania wyzwalania Filipin.
• 23–24 października — dochodzi do starć na Morzu Sulu i Morzu Sibuyan, gdy japońskie zespoły próbują zbliżyć się do rejonu inwazji.
• 25 października — walki toczą się w cieśninie Surigao, u wyspy Samar oraz przy przylądku Engaño. Są to różne epizody bitwy, rozgrywające się w różnych miejscach i z udziałem odmiennych sił.
• 26 października — kończą się główne starcia morskie. Walki o Leyte i Filipiny trwają dalej.

Daty te pokazują, dlaczego rocznicę 20 października należy łączyć z początkiem kampanii desantowej, a nie przedstawiać jako dzień rozpoczęcia wszystkich starć morskich. Bitwa w Zatoce Leyte była odpowiedzią japońskiej floty na inwazję i składała się z serii walk rozciągniętych na kilka dni.

Co zmieniło się dla japońskiej floty

Bitwa zakończyła się niepowodzeniem japońskiej próby zniszczenia sił wspierających desant. Straty okrętów i zużycie dostępnych sił ograniczyły zdolność Japonii do przeprowadzania kolejnych dużych operacji morskich. Flota nie zniknęła tego dnia, ale po Leyte coraz trudniej było jej działać jako spójna siła ofensywna.

Dla Amerykanów utrzymanie przyczółka pozwoliło kontynuować działania na Filipinach. Zajęcie Leyte nie oznaczało jednak natychmiastowego końca walk ani kapitulacji Japonii. Kampania na archipelagu trwała, a wojna na Pacyfiku zakończyła się dopiero w 1945 roku.

Dlaczego 20 października pozostaje ważną datą

Rocznicowy kontekst przypada dokładnie 20 października: tego dnia w 1944 roku rozpoczął się desant na Leyte. Data upamiętnia początek operacji, która doprowadziła do jednej z największych bitew morskich II wojny światowej i osłabiła możliwości japońskiej floty.

Najbliższym punktem odniesienia dla tej rocznicy jest więc samo lądowanie. Kolejne daty — od starć 23 października po walki 25 i 26 października — pozwalają oddzielić początek kampanii na Filipinach od jej kluczowego morskiego epizodu.

Źródło: Britannica