ETS2 w 2027 r.: co zdecyduje o kosztach ogrzewania i paliw

Autor: Zespół redakcyjny Pragmat

ETS2 ma objąć paliwa używane w budynkach i transporcie drogowym od 2027 r., jednak unijne przepisy przewidują możliwość przesunięcia startu na 2028 r. przy wyjątkowo wysokich cenach energii. Dla Polski stawką są koszty ogrzewania oraz transportu, choć opłata nie będzie naliczana bezpośrednio gospodarstwom domowym. Termin rozstrzygnięcia prognozy przypada na koniec 2026 r., ponieważ wtedy będzie jasne, czy system ruszy zgodnie z planem.

• ETS2 dotyczy paliw, a nie indywidualnych rachunków wystawianych przez Unię Europejską.
• Planowany start systemu to 2027 r.
• Wysokie ceny energii mogą uruchomić przesunięcie terminu na 2028 r.
• O wyniku zdecydują przepisy unijne oraz ich formalne wdrożenie.

Termin i warunki rozstrzygnięcia

Pytanie brzmi: czy ETS2 zacznie działać w 2027 r.?

Czytaj także: Dzień bez Samochodu 2026: jak dziś bezpłatnie podróżować po mieście

• TAK: odrębny system ETS2 formalnie rozpocznie działanie w 2027 r.
• NIE: formalny start zostanie przesunięty na 2028 r.
• Termin zamknięcia prognozy: 31 grudnia 2026 r.
• Rozstrzygającym punktem odniesienia będą publiczne decyzje instytucji Unii Europejskiej oraz obowiązujące przepisy dotyczące startu ETS2.

Komisja Europejska przedstawia ETS2 jako odrębny system handlu uprawnieniami do emisji dla budynków, transportu drogowego i dodatkowych sektorów. Zgodnie z obecnym harmonogramem ma on zacząć funkcjonować w 2027 r., ale przewidziano bezpiecznik związany z nadzwyczajną sytuacją na rynku energii.

Dlaczego ETS2 jest ważny dla polskich domów

Największe znaczenie ETS2 ma dla osób korzystających z paliw kopalnych do ogrzewania oraz dla kierowców. System obejmie emisje wynikające ze spalania paliw, między innymi w domowych źródłach ciepła i transporcie drogowym. Nie oznacza to jednak, że każde gospodarstwo domowe otrzyma osobną opłatę ETS2.

Obowiązek rozliczania uprawnień ma spoczywać na podmiotach wprowadzających paliwa do obrotu, takich jak dostawcy. Koszt zakupu uprawnień może później wpływać na ceny paliw i nośników energii w całym łańcuchu dostaw. Skala tego wpływu nie jest dziś automatycznie przesądzona: zależy od cen uprawnień, warunków konkurencji, podatków, marż oraz krajowych działań osłonowych.

W Polsce temat jest szczególnie istotny ze względu na dużą rolę paliw stałych i gazu w ogrzewaniu budynków, a także znaczenie samochodu w codziennych dojazdach. Z perspektywy domowego budżetu trzeba więc rozróżnić dwa fakty: wejście systemu w życie oraz faktyczną wysokość cen, które będą płacić odbiorcy.

Co jest już zapisane w prawie Unii Europejskiej

Podstawę prawną zmian stanowi Dyrektywa (UE) 2023/959 z 10 maja 2023 r. Zmieniła ona ramy unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji i przewiduje odrębny mechanizm dla paliw wykorzystywanych w budynkach, transporcie drogowym oraz dodatkowych sektorach.

Plan bazowy: start w 2027 r.

Obecny kierunek prawny wskazuje na rozpoczęcie ETS2 w 2027 r. To właśnie ten wariant jest punktem wyjścia dla administracji, przedsiębiorstw paliwowych i krajowych debat o osłonach dla odbiorców energii.

Sam zapis terminu nie oznacza jednak, że ceny ogrzewania, benzyny czy oleju napędowego wzrosną o jedną, z góry znaną kwotę. ETS2 tworzy koszt po stronie dostawcy paliwa, natomiast przełożenie go na rynek zależy od wielu kolejnych decyzji i warunków gospodarczych.

Wyjątek: przesunięcie na 2028 r.

Unijne regulacje przewidują możliwość przesunięcia rozpoczęcia systemu o rok, jeśli ceny energii osiągną wyjątkowo wysokie poziomy określone w przepisach. Taki mechanizm ma ograniczać ryzyko nakładania nowego obciążenia w okresie szczególnie trudnym dla odbiorców.

Dla prognozy najważniejsze jest to, że nie wystarczy ogólne poczucie drożyzny ani pojedynczy wzrost cen na stacjach paliw. O przesunięciu muszą przesądzić warunki wskazane w prawie i formalna ocena na poziomie Unii Europejskiej.

Droga do odpowiedzi „TAK”

Wariant „TAK” zostanie spełniony, jeśli nie uruchomi się przewidziany w przepisach mechanizm odroczenia, a ETS2 formalnie zacznie obowiązywać w 2027 r. Najmocniejszym argumentem za tym scenariuszem jest obowiązujący harmonogram opisany przez Komisję Europejską i zakotwiczony w znowelizowanych regulacjach.

Do końca 2026 r. warto obserwować przede wszystkim komunikaty Komisji Europejskiej dotyczące warunków rynkowych, akty wykonawcze oraz informacje o gotowości państw członkowskich do stosowania nowych zasad. Znaczenie będzie miało także tempo krajowego wdrażania przepisów i przygotowanie podmiotów wprowadzających paliwa na rynek.

Rozpoczęcie ETS2 w 2027 r. nie będzie równoznaczne z natychmiastowym, identycznym wzrostem kosztów dla wszystkich. Inaczej odczują je właściciele domów ogrzewanych paliwami kopalnymi, inaczej mieszkańcy budynków z ciepłem systemowym, a jeszcze inaczej osoby, które zmniejszyły zużycie paliw dzięki termomodernizacji lub zmianie źródła ogrzewania.

Co mogłoby przesądzić o odpowiedzi „NIE”

Wariant „NIE” oznaczałby formalne przesunięcie startu ETS2 na 2028 r. Kluczowy byłby tu określony w unijnych przepisach warunek dotyczący wyjątkowo wysokich cen energii. Nie byłaby to decyzja wynikająca wyłącznie z politycznej deklaracji jednego państwa ani z krajowego sporu o tempo transformacji.

Polska może zabiegać o rozwiązania łagodzące koszty dla gospodarstw domowych i wpływać na debatę europejską, ale termin uruchomienia odrębnego systemu wynika z prawa Unii Europejskiej. Dlatego dla rozstrzygnięcia ważniejszy od zapowiedzi politycznych będzie formalny komunikat i podstawa prawna potwierdzająca odroczenie.

Przesunięcie nie usuwałoby samego ETS2 z unijnego planu. Zmieniłoby wyłącznie termin wejścia w życie, dając państwom, przedsiębiorstwom i odbiorcom więcej czasu na dostosowanie się do nowych zasad.

Od terminu ETS2 do rachunku: czego nie należy utożsamiać

Debata o ETS2 często łączy trzy różne kwestie: datę uruchomienia systemu, cenę uprawnień do emisji i końcowy koszt dla konsumenta. Są one powiązane, lecz nie są tym samym.

• Start w 2027 r. oznacza rozpoczęcie działania systemu, a nie ustalenie jednej ceny dla wszystkich paliw.
• Cena uprawnień będzie jednym z elementów kosztu po stronie dostawców.
• Końcowe ceny zależą także od kursów surowców, podatków, konkurencji i polityki krajowej.
• Wsparcie dla modernizacji budynków oraz działania osłonowe mogą ograniczać skutki dla części gospodarstw.

Dla właściciela domu praktyczne znaczenie ma przede wszystkim zużycie energii. Budynek o wysokim zapotrzebowaniu na ciepło jest bardziej wrażliwy na zmiany cen paliwa niż dom po termomodernizacji. Podobnie w transporcie większe znaczenie może mieć liczba przejechanych kilometrów i spalanie pojazdu niż sam fakt wejścia ETS2 w określonym roku.

Jakie decyzje będą najważniejsze przed końcem 2026 r.

Najbliższe lata nie odpowiedzą jedynie na pytanie o datę. Pokażą też, jak Polska wykorzysta dostępne instrumenty społeczne i inwestycyjne. Dla gospodarstw domowych istotne będą zasady wsparcia modernizacji energetycznej, wymiany źródeł ciepła i ochrony osób szczególnie narażonych na wzrost kosztów energii.

Warto śledzić cztery sygnały:

• decyzje Komisji Europejskiej odnoszące się do warunku cen energii;
• akty prawne i komunikaty publikowane w EUR-Lex;
• polskie przepisy wdrażające zasady rozliczeń dla dostawców paliw;
• programy wsparcia dla ograniczania zużycia energii w budynkach.

Najważniejszą datą pozostaje koniec 2026 r. Publiczne potwierdzenie braku odroczenia będzie oznaczało start ETS2 w 2027 r.; formalna decyzja o zastosowaniu wyjątku przesądzi o przesunięciu na 2028 r.

Źródło: Komisja Europejska